Biurokracja i ludobójstwo. Akta osobowe Esesmanów z KL Auschwitz jako materiał badawczy

Publikacja rzuca światło na mało znany, administracyjny wymiar funkcjonowania obozu Auschwitz. Autor książki, Piotr Setkiewicz, sięgnął do wyjątkowego zbioru dokumentów przechowywanych w archiwum: niemal stu teczek personalnych esesmanów z załogi obozu. Dokumenty, zawierające m.in. protokoły przesłuchań, raporty służbowe, wnioski urlopowe i opinie przełożonych, dotyczą przede wszystkim funkcjonariuszy odpowiedzialnych za mienie więźniów oraz obozowe zaopatrzenie. Dobór tych akt nie był przypadkowy, gdyż wobec prawie wszystkich tych osób wysuwano zarzuty nadużyć i grabieży.

Książka szczegółowo analizuje język esesmańskiej biurokracji, pełen eufemizmów i pozornej neutralności, który miał maskować rzeczywisty charakter działań. Z dokumentów wyłania się jednak jednoznaczny obraz udziału osób, których dokumenty te dotyczą, w mechanizmie zbrodni – od ich obecności przy przybywaniu do obozu deportowanych Żydów i następnie selekcjach, po codzienną pracę w magazynach zrabowanego mienia i w miejscach mordów.

Szczególnie przejmujące są liczne formularze „pouczeń” podpisywane przez członków załogi. Powtarzające się zapisy o zakazie przemocy wobec więźniów obnażają pozorność tych regulacji i pokazują, jak głęboko terror był wpisany w codzienne funkcjonowanie obozu.

„Ludobójstwo i biurokracja” to nie tylko opracowanie unikalnego zbioru źródeł, lecz także analiza mechanizmów, którymi SS próbowało ukrywać swoje zbrodnie za fasadą przepisów, formularzy i urzędowego języka. Dziś te same dokumenty mówią znacznie więcej, niż ich twórcy kiedykolwiek zamierzali ujawnić, stając się tym samym wstrząsającym świadectwem działania systemu zagłady w Auschwitz.